شناسه متن : 916
1392/7/3 - 13:18 2013-09-25 13:18:00
پایان نامه «مقایسه آراء استاد مطهری و دکتر شریعتی در نظریه امامت» پژوهشی از «علی مقیسه» به بررسی و مقایسه آراء استاد مطهری و دکتر شریعتی در نظریه امامت اهتمام ورزیده است.

به گزارش پایگاه اینترنتی شهید مطهری به نقل از رسا بر اساس این گزارش، در چکیده این پایان نامه می خوانیم:

چکیده:

نظریه امامت در دیدگاه مطهری و شریعتی عنوان این پایان نامه است. هدف آن بررسی و مقایسه دیدگاه دو اندیشمند معاصر است که متد و شیوه نو فکری و علمی آن ها عرصه فکر و فرهنگ را تحت تأثیر قرار داده است. در بین مسائلی که هر دو متفکر به آن اهتمام نشان داده اند نظریه امامت است. امامت هم جنبه اعتقادی دارد و هم بُعد سیاسی و اجتماعی به همین دلیل این موضوع هم چنان جذاب و با طراوت است به ویژه که نظریه امامت اعتقاد اساسی و دکترین نظام سیاسی و اجتماعی شیعه محسوب می شود و این دو اندیشمند نواندیش با هدف دفاع از تشیع و ارائه یک نظام سیاسی-اجتماعی مترقی در مقابل ایدئولوژی ها و ایسم­های جدید به این بحث پرداخته اند؛ البته با دو نگاه و دو رویکرد متفاوت. مطهری با رویکرد کلامی و فلسفی و با تکیه بر قرآن و سنت و شریعتی با رویکرد جامعه شناختی و با تکیه بر علوم جدید.

روشن است که این دو نوع نگاه در مسیر خود به اختلاف ها و تفاوت هایی دچار می شوند که نشان دادن این تفاوت ها نوع بینش و نگرش این دو اندیشمند را آشکار می سازد و با تکیه بر آن می توان جنبه های افتراق و اشتراک تفکر این دو را در موضوعات دیگری که در آثار و تأملات علمی خود به جا گذاشته اند را فهمید. این پایان نامه در چهار فصل و هشت گفتار تدوین شده است که فصل اول با دو گفتار به مبادی تصوری موضوع و واژه شناسی اختصاص یافته است و در فصل دوم با سه گفتار به زندگی نامه و تحولات عصر مطهری و شریعتی پرداخته شده است و در فصل سوم با دو گفتار دیدگاه آن دو در نظریه امامت تبیین شده است و در فصل چهارم نقاط اشتراک و افتراق این دو دیدگاه و نتیجه حاصل از این مقایسه و بررسی آمده است.

طرح بحث:

امامت یکی از آموزه های مهم اسلامی است. اگر دیگر مذاهب اسلامی امامت را از فروع فقهی می دانند، شیعه آن را از اصول اعتقادی می شمارد. اجرای احکام و حدود اسلامی، برقراری امنیت و گسترش عدالت و دفاع از کیان اسلام و مسلمین از مهم ترین اهداف امامت و مسئولیت های امام است که شیعه و اهل سنت بر آن ها توافق دارند؛ اما شیعه علاوه بر امور یادشده تبیین معارف و احکام اسلامی و صیانت فکری و معنوی اصول و فروع اسلامی را نیز از اهداف امامت و رسالت های امام می شمارد و بلکه آن را مهم ترین فلسفه امامت می داند. امام از نظر شیعه یک رهبر سیاسی و پیشوای دینی به حساب می آید که بقا و بالندگی اسلام وابسته به آن است اعتقاد به نص و عصمت از یک سو و نقشی که امامیه برای جایگاه معنوی امام یعنی مرجعیت انحصاری دینی امامان قائل بوده اند، بر اهمیت این جایگاه می افزاید. چنان که بسیاری از پژوهشگران اندیشه های اسلامی تأکید کرده اند، امامت تنها اصل اساسی است که شیعیان (دوازده امامی) را از دیگر فرقه های اسلامی متمایز می کند.

به نظر محمدحسین آل کاشف الغطاء، امامت فرق جوهری و اصلی است و دیگر تفاوت ها همانند اختلاف مذاهب مختلف اهل سنت، امور فرعی، عرضی و اجتهادی هستند. ناصر بن عبدالله الغفاری، پژوهشگر سنّی نیز می نویسد: «امامت نزد شیعه همان اصلی است که احادیث شیعه بر محور آن می چرخد و عقایدشان به آن اصل  باز می گردد.این اصل اثر آشکاری در فقه و اصول و تفسیرها و دیگر علوم شیعه دارد.به همین لحاظ شیعیان اعم از قدیم و جدید و در گذشته و حال اهتمام خاصی به مسئله امامت دارند» شیعیان بر خلاف اهل سنت به مسئله امامت چونان رکن اساسی دین و جزئی از اصول مذهب می نگرند. به اعتقاد شیعه امامت منصبی الهی است که خداوند با توجه به علم خود درباره شرایط و نیازهای بندگان و همانند پیامبر تعیین می کند.

آراء شهید مطهری و دکتر شریعتی در نظریه امامت:

الف) امامت در اندیشه مطهری:

تعریف امامت:

در تعریف امامت، استاد مطهری با نگاهی که خواجه در تجرید الاعتقاد دارد به مسئله نگریسته و آن را از مقوله لطف دانسته و همچون نبوت، آن را امری لازم التعیین از سوی خداوند معرفی می نماید. می گویند: امامت ریاستی است عام و فراگیر، هم در امور دینی و هم در امور دنیایی. به تعبیر کلامی خواجه «الامام لطف» مقصود این است که امامت هم نظیر نبوت از مسائلی است که از توان بشری بیرون است و به همین جهت انتخاب امام از حد استطاعت بشری بیرون است و بنابراین مثل نبوت است که از طریق وحی و تعیین الهی باید بیابد، با این تفاوت که نبوت مستقیماً از ناحیه خداست. ایشان در تعریف امام می افزایند: کلمه امام یعنی پیشوا. کلمه پیشوا در فارسی، درست، ترجمه تحت اللفظی کلمه امام است. در عربی خود کلمه امام یا پیشوا مفهوم مقدسی ندارد. پیشوا یعنی کسی که پیشرو است. عده ای تابع و پیرو او هستند اعم از آن که آن پیشوا عادل و راه یافته و درست رو باشد یا باطل و گمراه باشد. قرآن هم کلمه امام را در هر دو مورد اطلاق کرده است در یک جا می فرماید: «وَجَعَلناهُم اَئِمَّهَ یهدونَ بِأمرِنا»(انبیاء/73) در جایی دیگر می فرماید: «أئمَهَ یدعونَ إلی النار» (قصص/41)

ب) امامت در اندیشه شریعتی:

1- تعریف لغوی و اصطلاحی امام:

دکتر ابتدا به تبیین جایگاه این بحث در منظومه اعتقادی مسلمانان به ویژه شیعیان می پردازد و تأکید می کند که امامت از کهن ترین و مشهورترین اصول اعتقادی اسلام است و به ویژه در تشیع پایه اساسی عقیده ماست. ایشان با اشاره به حدیث سلسله الذهب حضرت ثامن الائمه (ع) اهمیت فوق العاده و جایگاه ویژه و منحصربه فرد امام و هم چنین اهمیت موضوع را روشن می سازد. وی می گوید: امام رضا (ع) با حدیث سلسله الذهب اثبات اصل توحید می کند به شرط اعتقاد به امامت. همان گونه که ملاحظه می شود ایشان امامت مورد اعتقاد شیعه را که مذهب ما به آن شناخته می شود و مهم ترین شاخصه و امتیاز شیعه است و به خاطر آن به امامیه معروف شده است را مورد نظر دارد.

2- فلسفه وجودی امام:

ایشان مطابق نگاه خود به مسئله امامت نقش و فلسفه وجودی امام را در جامعه و در رابطه با امت تبیین می کند. او نظام سیاسی شیعه را نظام امت و امامت می داند که در آن امامت مسئولیت هدایت امت به سوی ابدیت و به سوی تعالی مطلق را به عهده دارد.

شایان ذکر است، پایان نامه «مقایسه آراء استاد مطهری و دکتر شریعتی در نظریه امامت» پژوهش پایانی «علی مقیسه»، برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد دانشگاه ادیان و مذاهب قم است که در پاییز 1389 دفاع شده است و استاد راهنمای آن «حجت الاسلام دکتر ایمانی» و استاد مشاور آن «دکتر قنبری» است.
انتهای پیام

دیدگاه ها